بسیاری از گیاهان به دلیل زیبایی كه در فرم رنگ شاخ و برگ در فصول مختلف، شكل و رنگ گل‌ها، تنه آنها وجود دارد و نیز به دلیل تولید اكسیژن، كاهش آلودگی، تعدیل دما،‌ تعدیل رطوبت،‌ جذب صدا و جز اینها در محدوده فضای سبز شهرها توسط كارشناسان محیط‌زیست كاشته می‌شوند.

یكی از موارد كاربرد گیاهان در طراحی، بهره‌گیری از رایحه گل‌ها یا شاخ و برگ گیاهان معطر برای استفاده بیشتر شهروندان و توجه بیشتر آنها به فضای سبز است. انسان‌ها می‌توانند از تمامی عناصر موجود در پارك‌ها مثل مناظر زیبا،‌ صدای آب، پرندگان و حركت باد بین شاخ و برگ درختان و عطر دل‌انگیز گیاهان معطر استفاده كنند.

در این میان تنها مشاهده مناظر زیبا به تنهایی تاثیر مثبتی در روحیه فرد می‌گذارد. اما انسانی كه از نعمت بینایی محروم است تنها به وسیله حس شنوایی آوای خوش پرندگان، صدای آب و نظایر اینها و بوییدن عطر گیاهان می‌تواند از طبیعت اطراف لذت ببرد. به علاوه وجود این عوامل برای انسان‌های سالم نیز مكمل تاثیرات حاصل از حس بینایی محسوب می‌شود.

بنابراین تقویت این دو عامل در طراحی پارك‌ها ضروری است. در این نوشتار تعدادی از گل‌ها و درختچه‌های معطر كه برای كاشت در پارك‌ها مناسب‌اند، معرفی شده‌اند.

گیاهان معطر

گیاهان معطر گیاهانی هستند كه برگ، شاخه، گل یا میوه آنها دارای اسانس معطر است. این اسانس متشكل از موادی روغنی است كه گیاه برای جلوگیری از تبخیر آب درون خود می‌سازد. این مواد سنگین و معطرند و در گل‌ها، برگ‌ها و ساقه‌ها ذخیره می‌شوند.

عطر گل‌های این گیاهان خود به خود در فضا پراكنده می‌شود و علاوه بر تاثیر روانی مثبت بر انسان‌ها، به جلب پرندگان و حشرات و در نتیجه پراكنش دانه گرده كمك می‌كند و نیز عطر برگ‌های بعضی از این گیاهان مثل «سرو نقره‌ای» و «سدروس» بعد از هرس پخش می‌شود. عطر نمونه دیگری از این گیاهان در اثر لگد كردن یا چیدن و فشردن برگ‌ها نیز عطر آنها احساس می‌شود.

كاربرد گیاهان معطر اینهایند:
كاشت گیاهان معطر در محل تردد عابران بسیار مفید است، زیرا كاشت این گیاهان تنها به دلیل ظاهر زیبای‌شان نیست،‌ بلكه عطر آنهاست كه برای انسان‌ها آرامش همراه با شادی و مسرت به وجود می‌آورد. با كاشت این گیاهان در بزرگراه‌ها و میدان‌ها تنها یكی از جنبه‌های طراحی كه استفاده از زیبایی گیاهان است در نظر گرفت می‌شود و انسان‌ها از حضور در این فضا احساس آرامش می كنند. بنابراین پارك‌های شهری و جنگلی برای استراحت و پیاده‌روی و نیز برای كاشت این گیاهان نیز مناسب‌اند. گیاهان معطر را می‌توان در پارك‌ها و اطراف بناهایی كه از آنها بوی نامطبوع استشمام می شود مانند اطراف قفس حیوانات در پارك‌ها كاشت.

از گیاهان معطر همچنین می‌توان در باغچه‌های كنار پنجره‌ها یا درون گلدان در تراس ساختمان‌های مسكونی، بیمارستان‌ها و رستوران‌ها استفاده كرد. زیرا عطر آنها در شب قوی‌تر است و به درون ساختمان راه پیدا می‌كند.

تقسیم‌بندی گیاهان معطر
گیاهان معطر را می‌توان به دو گروه تقسیم كرد:
الف - گیاهان با برگ‌های معطر شامل درختان، درختچه‌ها و گیاهان علفی و پوششی.
ب - گیاهان با گل‌های معطر كه خود به چهار گروه تقسیم می‌شوند، كه اینهایند: درختان، درختچه‌ها،‌ گل‌های فصلی و گل‌های پیازی.

گیاهان با برگ‌های معطر
این گروه شامل گیاهان همیشه سبز یا خزان‌كننده است كه برگ‌های معطر دارند. برگ‌های تعدادی از آنها بعد از فشردن یا هرس درختچه اسانس معطر ترشح می‌كنند و رایحه اسانس تعدادی از آنها بدون فشردن برگ، به خصوص بعد از آبیاری در فضا می‌پیچد. این گیاهان اینهایند:
برگ بو، مورد، سنتولینا، سوزنی برگان مانند سروها (سرو سیمین و سرو شیراز)، سدر هیمالیا، اسطوخودوس، گل شراب، آویشن، رزماری و بومادران.

گیاهان با گل‌های معطر
این گروه شامل گیاهانی است كه در فصل مشخصی از سال گل‌های معطر تولید می‌كنند و عطر آنها در فضای پارك می‌پیچد. این گروه شامل درختان، درختچه‌ها، گل‌های فصلی و گل‌های پیازی است و اینهایند:
طاووسی، گاردنیا، تاتوره، یاسمن، پیچ آبجویی، میخك هندی،‌ نرگس درختی، گل یخ، رز، دافنه، گل شراب، محبوبه شب و پیچ امین‌الدوله.

گل‌های فصلی معطر
این گیاهان نشانه‌های پاییزه یا بهاره‌ای هستند كه گل‌های معطر دارند و اكثرا به صورت یك ساله پرورش می‌یابند و در مدت یك تا دو ماه از سال گل دارند و شامل اینهایند:
شب بو مجلسی، شب بو زعفرانی، آلیسوم، گل عنكبوتی، تنباكوی زینتی، مغربی، میخك بوقلمون (ریشو)، قرنفل و شاه‌پسند.

گل‌های پیازی معطر نیز اینهایند:
فریزیا، نرگس شیراز، كلاغك، مریم، سنبل و سوسن.

بهترين طراحی فضای سبز آمريکا در سال 2003

بهترين طراحی فضای سبز آمريکا در سال 2003

مطالبی که در زير می خوانيد؛

فعاليتهای موسسات معروف طراحی فضای سبز در آمريکا می باشد

که موفق به در يافت جايزه ASLA 2003 گرديده اند.

طرح اول متعلق به موسسه ای بنام SWA می باشد که در پی اقدامات خود در زيباسازی محيط کار

در يکی از نقاط دور افتاده ايالت تگزاس، موفق به کسب

جايزه بهترين معماری فضای سبز در سال 2003 شده است.

طراحی شرکت سهامی وست ليک (West lake) در محوطه سازی و فضای سبز برگرفته از مزارع ايالت تگزاس می باشد. اين شرکت با وسعت 650000 فوت مربع زيربنا و پارکينگی با ظرفيت 2700 خودرو، به همراه جنگل، چمنزار و درياچه های کوچک در نزديکی سولانا، بين دالاس و فورت ورث قرار دارد. اين منطقه دارای مزارع فعال و دو درياچه، چمنزاری با گلهای وحشی و زمينی با تپه زارهای کوچک می باشد. اينجا اولين سرزمينی بود که در پيشرفت سريع بزرگراه 114 در شهر وست ليک تحت تاثير قرار گرفت و مزارع آن تحت فشار گسترش شهری آسيب ديدند.

طی توافقات وهمکاريهای نزديکی که بين موسسه طراحی SWA و نماينده خريداران پديد آمد؛ اين موسسه تاکيد کرد که محوطه سازی اين ناحيه بايد از مدل خانه های روستايی تبعيت کند وشامل ساختمان، جاده و پارکينگ در دل طبيعت بکر و فضای بومی باشد. خودروها بايد در پارکينگهای پنج طبقه نگهداری شوند تا از اين راه درختان حفظ گردند و انعطاف لازم برای بوجود آوردن سبزه و چمنزار در خاک بدست آيد. برای جداسازی پارکينگ خودروها از ساختمان اداری، طراحان آندو را دور از هم قرار دادند وبا يک راهرو سرپوشيده (بعنوان سايه بان) آنها را به هم متصل نمودند. گذر از اين راهرو همانند سفری از درون گلها، چمنزارها و درختان اين ايالت است.

بدليل تقاضای خريدار، چمنها و گياهان بومی موجود در اين محوطه، تداعی کننده مرغزارهای شمال تگزاس می باشد. فضای عمومی خارجی متشکل از قلوه سنگ، آبهای چشمه مانند و شمه ای از گياهان سرزمينهای خشک همچون کاکتوس است. کاربرد ماسه سنگ تگزاس، فولاد وشيشه در ساخت محوطه و ساختمان، صحنه ای را بوجود آورده است که در هم آوايی کامل با رنگ و بافت ظريف منطقه است. خيابانها باريک و بدون جدول ساخته شده اند تا يادآور جاده های ايالت باشند و آب را به فضای سبز اطراف خود بازگردانند. چراغهای کنار خيابان بجای پايه بر روی درختان نصب شده اند و از بکار بردن اشيای فلزی تا حد امکان کاسته شده است. هر يک از اجزاء اين طراحی به حفاظت از درختان و گياهان موجود در اين ناحيه تا سر حد امکان کمک می کنند و در بازسازی آب بند، تشکيل مجدد درياچه ها، لايروبی و بازگرداندن ساکنين اطراف به اين محل نقش بسزايی را بازی می کنند. در کنار تمام اينها، حدود 1000 اصله درخت نيز برای نسل آينده جنگل کاشته شده است.

* * * * * * * * * * * *

باغ درختان بلوطی که کاملا رشد يافته اند؛ اطراف راهروی مسقفی که پارکينگ را به ساختمان اداری پيوند می زند؛ جلوه خاصی دارد. گذر از اين راهرو همانند سفری از ميان دشت پر از گل و سبزه و درخت است.

* * * * * * * * * * * *

با استفاده از جنگل، چمنزار و درياچه؛ اين مکان بگونه ای طراحی شده است که نمادی از خصوصيات يک مزرعه روستايی بوجود آيد. اين موفقيت با چيدن 650000 فوت مربع ساختمان اداری ويک پارکينگ با 2700 خودرو ظرفيت در کنار جنگل، چمنزار و درياچه ها به دست آمده است.

* * * * * * * * * * * *

ماسه سنگ، ماده غالب تشکيل دهنده ساختمان و سواحل آبی پيرامون راهرو اصلی است. چنين ترکيبی، اين تصور را در ذهن بيننده بوجود می آورد که ساختمان و درياچه هر دو بخشی از ماسه سنگهای محيط  اطراف می باشند.

* * * * * * * * * * * *

رودی که وظيفه زه کشی محوطه را برعهده دارد؛ لذت بصری ناظرين را نيز فراهم می آورد. زير ساخت رودخانه متشکل از قلوه سنگهايی است که بر روی تورهای فلزی در سراسر رود قرار گرفته اند و هنگامی که آب از آنها می گذرد؛ کف می کند و حباب بوجود می آورد وبصورت موجهای کوچک لغزان سطح رود را می پوشانند و بگونه ای تداعی گر چشمه های جوشان محلی است.

* * * * * * * * * * * *

مرغزاری که ساختمان اصلی را باگلهای وحشی در آغوش گرفته است؛ از خاک همين محل پوشيده شده است و در خود فضای سبزی را پرورانيده است که نمايانگر پيشرفت طبيعی دنيای بيرون خود در آينده است.   

* * * * * * * * * * * *

گياهان "چند سال زی" آميخته با چمنهای سرسبز، نمونه ای از گلهای وحشی محبوب تگزاس را در برابر چشمهایمان به تصوير می کشند.

* * * * * * * * * * * *

پانزده نوع چمن مختلف، شامل چمنهای بومی و تزئينی، فضای سبز طبيعی را به فضای مصنوعی ساخته انسان پيوند زده اند.

* * * * * * * * * * * *

در مکانی دور از ساختمان اصلی، سايبانی خنک بازديد کنندگان را به گشت وگذار دراين فضا فرا می خواند. لبه درياچه نشانگر سه همخوانی با محيط زيست طبيعی است: اولين آنها ساحلی ساخته شده از سنگهای رسوبی است؛ نمونه دوم ساحلی پوشيده از گياهان آبزی بومی است و آخرين آنها هم ساحلی است پوشيده از نيلوفر آبی که در کنار درياچه های آمريکا می رويد.

»»»    برنده جايزه بهترين معماری فضای سبز درپنسيلوانيا در سال 2003    «««

مرکز پل گتی يکی از معروفترين سازمانهای هنری در جهان است که بر روی مکانی برفراز يک تپه در مقياس 110 آکر ساخته شده است. اين مرکز، توسط 600 آکر محيط طبيعی حفاظت شده در دامنه کوههای سانتا مونيکا احاطه شده است. با قابليت پذيرش در حدود 1.4 ميليون بازديدکننده و 1500 کارمند در سال، اين سازمان پيشرفته بخوبی نيازهای خصوصی و عمومی بازديدکنندگان را برآورده می کند. از همان آغاز طراحی، باغها و فضاهای باز از جمله اجزاء کليدی اين مرکز به شمار می آمدند و راهی در جهت ايجاد يک مکمل باارزش به اين مقصد فرهنگی گردشگران و ميراثی برای آيندگان. اين هدف عالی منجر به پديد آمدن فضای سبزی شد که به محيط زيست ارج می نهد و اين ارثيه گرانقدر را محافظت می کند. اين مکان، کاربرد را به لذت بصری پيوند می زند وعلم باغبانی را با زيبايی شناسی ترکيب می نمايد.

فضاهای سبز، چشمه ها و باغهای مرکز گتی بسيار متنوع و پيشرفته اند. اين امکانات از يکسو نشانگر محيط طبيعی جنوب کاليفرنيا هستند و از سوی ديگر معرف دستاورد موسسات فضای سبز جهان در عصر نوين است که ريشه ای در فرهنگ گذشته دارند. ويلاهای تپه ای ايتاليايی در زمان رنسانس الگويی شد برای معماری اين مکان که در آن، زمينهای شيب دار با خانه هايی با کرتهای پله ای، باغها و حياطهای روستايی خودنمايی می کردند. هر چند که اين نوع معماری فضای سبز نشات گرفته از معماری مديترانه ای اسپانيا، فرانسه و ايتاليا است؛ ولی ترکيب آن با محيط طبيعی کاليفرنيا که خصوصياتی همچون دامنه گسترده گياهان، تکنيکهای علمی باغبانی و نياز به پرهيز از فرسايش و آتش افروزی دارد؛ بسيار حائز اهمييت است. در طول سفر به اين نقطه، باغها و چشمه ها رشته ای از آهنگهای موزون، رنگ و صدا را در برابر چشم بينندگان به تصوير می کشند و بافتار، نور و سايه ها به همراه رايحه ای خوش، در ستايش از معماری بر می آيند و جزئيات ظريفی را برای ناظرين مکشوف می نمايند.

با بالا رفتن از تپه، درجه حرارت ورنگ گياهان بخاطر قرار گرفتن بيشتر در معرض آفتاب افزايش می يابد. درختان زيتون در اين ناحيه يادآور شهر آتن و الهه عقل است. در کنار ايجاد اين مرکز، موسسه گتی با ايجاد اين باغها و گياهان نشان داده است که با توجه به ذخاير آبی  وآب و هوای جنوب کاليفرنيا، چنين فضای سبزی را نيز می توان ايجاد کرد و الگويی برای مناطق اطراف پديد آورد. چشمه ها نيز همانند باغها، تجربه باغبانی سنتی را با ايجاد چشمه آمفورا که در ديواره های سنگ آهکی حفر شده است و از شکل باستانی برای ايجاد يک غار مدرن بهره جسته است؛ تکرار نموده اند. در کنار تمام اينها، در مرکز محوطه موزه، چشمه های پرآبی در همسايگی هم وجود دارند که تجسم عينی تاريخ کاليفرنيا با آن سنگهای مرمر خاص خود می باشد که از صحرای نوادا آورده شده اند.

* * * * * * * * * * * *

باغ کاکتوس درجنوب پرومونتری

* * * * * * * * * * * *

چشمه حياط موزه

* * * * * * * * * * * *

آگاوس (Agaves)، يوفوربياس (Euphorbias) و ساير گياهان صحرايی بر روی کرتهای جنوبی

* * * * * * * * * * * *

چشمه ای در محل ورودی ميدان عمومی.

استخر بوسيله يک آبشار کوچک پر می شود که از پله های ورودی موزه به پايين جاری می گردد.

»»»    طرحهای ديگری که جوايز ASLA 2003 را دريافت کرده اند:    «««

خيابان ميشن سانفرانسيسکو:

نمايی زيبا از راه گرانيتی باز آميخته ای که از دو سويش بيشه خيزران روييده و در سنگهای سخت و گلدانهای برنزی فرو رفته است. اين مسير گرانيتی با سطح شيبدارش قابل استفاده برای معلولين نيز می باشد.

گذرگاه خيابان لوييس، لاس وگاس:

پياده رو خيابان لوييس متناوبا از طرق مختلفی شکل گرفته است. زمانی بوسيله يک پل، گاهی بوسيله راهرويی از جنس سيمان گرم ويا مقداری قلوه سنگ معمولی.

خيابان ماپل، کمبريج:

نمايی از مدخل جنوبی خيابان ماپل

پارکها با فقط مضمون خود برحسب نوع استفاده ،موقعیت یا ارزش ، عناوین مختلفی پیدا کرده اند که بدون توجه به طبقه بندی انها می توان تعدادی از انها را نام برد:پارک ملی یادمان

-         پارک تاریخی- پارک حیات وحش وپارک شهری ....

·        تعریف پارک شهری:

پارکهای شهری که دارای جنبه های تفریحی ، تفرجی ، فرهنگی و بالاخره زیست محیطی و سالم سازی محیط هستند و جنبه های سرویس دهی به مناطق مختلف شهر را دارا می باشند به 4 گروه تقسیم می شوند:

a)     پارک در مقیاس همسایگی

b)     پارک شهری در مقیاس محله

c)      پپارک شهری در مقیاس ناحیه

d)     پارک شهری منطقه ای[مهندسین امایش محیط،1371]

در اینجا انواعی از تقسیم بندی پارکها بر اساس شکل و نحوه استفاده و… جمع اوری شده است . البته می توان براساس مواردی چون منطقه ، مقیاس و تجهیزات پارک نیز انها را دسته بندی نمود .

پاركها از نظر شكل بدستجات زير تقسيم مي شوند:

 1 ـ پارك هاي منظم .

 2 ـ پارك هاي نامنظم .

 3 ـ پارك هاي مختلط .

4 ـ پاركهاي فانتزي .

1- پارك هاي منظم :

اين قسم پاركها بطوريكه از اسم آنها پيداست داراي اشكال منظم است و خيابانهاي مستقيم دارد. آب نماها داراي اشكال هندسي منظم ، طرز كاشت در اطراف خيابانها با نظم خاصي جلوه مي كند. اشجار با فواصل معين و يكنواخت ، سطوح گلكاري داراي اشكال منظم هندسي است. اين قسم پاركها به پارك نوع فرانسه معروف هستند و اكثر پاركهاي قديم فرانسه بدين شكل ايجاد شده است. عيب اين قبيل پاركها يكنواخت بودن آنها است ، زيرا شخص در موقع راه رفتن و گردش كردن در خيابانها احساس خستگي مي كند ، چون خيابانها طويل و مستقيم است و تنوعي در آن ديده نمي شود. با اين وجود اغلب اين پاركها ابهت خاصي دارد چون خيابانها وسيع و كلهاي متنوع پارك را در نظر تماشاچيان بزرگ جلوه مي دهد.

 2 ـ پاركهاي غير منظم

 بطوريكه از اسم آن پيداست اين نوع پاركها داراي اشكال غيرمنظم بوده و فاقد خيابانهاي منظم و آب نماهايي هستند بطور عموم اشكال قوس داشته و آب نماها باشكال غير منظم هندسي ديده مي شود طرز كاشت در اين پاركها با نوع قبلي فرق كلي داشته و گلكاري ها وسط كه در درختچه هاي گل دهنده آنها كاشته مي شوند غيرمنظم بوده و بدين شكل تنوع در اين پاركها بيشتر است و انسان در موقع گردش كمي گيج مي شود گلكاري ها روي خطوط طبيعي كه از روي خطوط طبيعت الهام مي‌گيرد، انجام مي شود انجام مي گيرد اين قسم پاركها بنوع انگليسي معروف هستند.

 3 ـ پارك هاي مختلط :

 اين قسم پاركها مخلوطي است كه از دو قسمت قبلي يعني يك قسمت آن از پارك منظم و قسمت ديگر از پارك نامنظم تشكيل شده است قسمت منظم يا در وسط پارك قرار مي گيرد و يا در اطراف ساختمانهاي اصلي مانند رستوران و غيره اين قسم پارك مرغوب ترين انواع پارك است زيرا از محسنات هر دو قسم پارك منظم و غيرمنظم برخوردار است معمولاً چنين پاركهائي براي زمين هاي خيلي وسيع مناسب هستند چنانكه زمين داراي پستي و بلنديهاي مختلف باشد بايد سعي شود قسمت منظم در روي سطح نسبتاً صاف و قسمت نامنظم در روي تپه ها و زمين هاي شيب دار قرار گيرد در اين صورت منظره مطلوبي خواهد داشت طرز درختكاري و گلكاري و طرح آب نماها و ساير تزئينات پارك براي هر قسمت مربوط به خود خواهد بود بدين معني كه نبايد گلكاري پارك منظم مطابق پارك نامنظم انجام شود و يا آب نماهائيكه در قسمت پارك نامنظم ساخته مي شود و مطابق اشكال آب نماهاي (پارك منظم باشد در ساختماني مهم مسطح منظم جلو زيادتر است.) قسمت هاي منظم را با خطوط نامنظم به اطراف و يا به يكديگر وصل مي كنيم

4 ـ پاركهاي فانتزي

اين قسم پاركها را از قوانين كلي پارك سازي جدا بايد دانست بسته به طرز استفاده از آن با انواع مختلف مصالح مختلف ساخته مي شوند اين قسم پاركها هر كدام براي منظور خاصي در نظر گرفته مي شوند و سطح آنها معمولاً از سطح پاركهاي اقسام بالا كمتر است براي پاركهائيكه بمنظور ايجاد نمايشگاه ها تهيه مي شود بهتر است از اين نوع پارك استفاده شود مثلاً اگر يك نمايشگاه خصوصي براي فروپاشي منظور بوده است فرضاً ممكن است آب نماهاي آنرا از آن قسم كاشي استفاده كرد حتي اگر رنگ كاشي براي آب نماها مناسب نباشد ممكن است تزئينات ساختماني در كروي در پارك اضافه كرد كه از آن رنگ كاشي بتوان براي ساختمان آنها استفاده كرد. ممكن است از ايجاد چنين پارك مثلاً براي فروش و عرضه كردن و نمايش دادن عده اي مجسمه باشد بايد طرح را طوري تنظيم كرد كه براي هر كدام از اين مجسمه ها جاي بسيار مناسبي تهيه گردد فرض كنيد مقداري مجسمه مي توان مورد نظر است ممكن است مجسمه گاوها را روي سطح سبز چراگاه و مجسمه شترها را روي سطح خشك بيابان با علفها و نباتات مربوطه و مجسمه پرندگان را در داخل يك قفس مناسب و مجسمه اردك ها را مثلاً در روي يك درياچه مصنوعي قرارداد اين طرحها بايد با مهارت كامل ا نجام شود تا جلوه اشياء موردنظر به نحو احسن تامين گردد. فرض كنيد از ايجاد چنين پاركي نمايشگاه مبل باشد بايد سطوح مناسب و طرح زيبا براي جاهائيكه معمولاً در پارك براي آنها مناسب است تهيه كرد و ميز و صندليها را روي آن سطح قرار داد بديهي است براي نمايش دادن تعدادي قايق بهترين جاروي يك درياچه طبيعي است كه بطرز مصنوعي ساخته مي شود و بدين شكل براي هر منظور بايد طرح را مطابق با احيتاجات تهيه كرد.

 پاركها را از نظر طرز استفاده مي توان بشرح زير تقسيم كرد :

 1 ـ پاركهاي عمومي

2 ـ پاركهاي كودكان

 3 ـ پاركهاي نمايشگاهها

 4 ـ پاركهاي نباتات

 5 ـ پاركهاي باغ وحش

 6 ـ پاركهاي اسپورت و ورزشي

پارکهای عمومی :

پاركهاي عمومي اقسام منظم ، غير منظم و مختلط طرح ريزي شده براي استفاده عموم در شهرها ايجاد مي شود . فوائد اين پاركها اصولاً صرف نظر از تفريح و گردشگاهها و براي عموم طبقات مردم در آب و هواي شهرها موثر بوده و كمك زيادي به حفظ سلامتي افراد مي نمايد.

اين قسم پاركها معمولاً بايد داراي قسمت هاي زير باشد :

 1 ـ خيابانهاي وسيع براي گردش سواره

2 ـ خيابانهاي وسيع براي گردش پياده

3 ـ درب هاي ورودي متعدد در نقاط ميهن

 4 ـ مكانهاي مناسب براي پاركينگ اتومبيل

 5 ـ آب نماهاي وسيع براي استفاده عموم

 6 ـ درياچه مصنوعي براي استفاده قايق راني

 7 ـ رستوران مناسب براي استفاده عموم طبقات شهر

 8 ـ كاغذهاي متعدد براي استفاده عموم

 9 ـ زمينهاي مختلف ورزش مطابق عرف و عادت شهر

 10 ـ باغ كودكان براي سرگرمي بچه ها

11 ـ گلخانه هاي متعدد براي حفظ نباتات در زمستان

 12 ـ گرمخانه هاي وسيع براي كاشت نباتات گرمسيري

 13 ـ دفتر براي تشكيلات اداري پارك

14 ـ انبارهاي مختلفه متعدد

15 ـ قسمت جنگلكاري براي گذراندن تابستان اهالي

 16 ـ قسمت هاي سرپوشيده براي حفظ مردم در هواي باراني

 17 ـ باشگاه موزيك و امثال آن

 18 ـ‌ دست شوئي هاي متعدد در نقاط مختلف پارك

 19 ـ باغ وحش كوچك و مختصر

 20 ـ مكانهاي مختلف براي ايجاد سرگرميهاي متعدد براي مردم

21 ـ نصب مجسمه هاي مختلف در نقاط مناسب

 22 ـ مناظر وسيع گلكاري و چمن كاري براي گردش و تفريح

 23 ـ سطوح وسيع چمن كاري براي استراحت عموم

 24 ـ سالن تئأتر و سينما

 25 ـ سالنهاي سرپوشيده براي انواع ورزش

 26 ـ استخر شنا در فضاي آزاد

 27 ـ استخر سالن سرپوشيده

 28 ـ وسايل تشكيلاتي و نگاهداري پارك از قبيل وسايل برق . وسايل ارتباطات مانند تلفن بي سيم و وسايل حمل و نقل و مكانهاي نگاهداري آنها مانند گارژهاي متعدد و مكانهائي براي سرويس و غيره .

 29 ـ در پاركهاي وسيع و بزرگ ايجاد موزه هاي مختلف

 30 ـ استخر و بركه هاي طبيعي كه در آنها نباتات آبي كاشته مي شود. يك قسمت بسيار مطلوبي را براي پارك تشكيل مي دهد.

             منبع : سایت شهرداری تهران Tehran.ir

                     مهندسین امایش محیط- اصول طراحی پارکهای

>> باغ صخره اي وسعت اين باغ 2500متروارتفاع آن 4 متربه منظورکاشت انواع گياهان صخره اي که نمايي از طبيعت را ارائه مي نمايدطراحي واجراء گرديده است >> آبشار باغ اين آبشاردر سمت شرقي باغ صخره اي قرار دارد که از ارتفاع 4 متري حجم قابل توجهي ازآب به داخل برکه ريزش وجريان مي يابد >> برکه به منظورتلطيف هوا و پرورش انواع گياهان آبزي در باغ ، برکه اي به مساحت 3500 متر مربع در ضلع جنوبي باغ پيش بيني گرديده است >> محوطه مخصوص کودکان در اين محوطه با استفاده از انواع پرچينها طرحي پيش بيني گرديده است که بچه ها بتوانند با گريزواختفاء ساعاتي از وقت خود را در باغ بگذرانند.

>> باغ گياهان داروئي و خوراکي اين مجموعه با مساحتي درحدود 1170 متر مربع وانواع گياهان دارويي وخوراکي موجود درمناطق مختلف ايران طراحي شده که بر اساس يکسري مطالعات انتخاب و نسبت به کشت آن اقدام شده است . موقعيت اين مجموعه درشمال باغ قرار گرفته است >> باغ سوزني برگان اين قسمت داراي انواع درختان سوزني برگ مي باشد که مساحتي بيش از2166 متر مربع از باغ را به خود اختصاص و در منتهي ا ليه درياچه واقع گرديده است >> باغ گياهان پيازي اين مجموعه نيز با انواع مختلف گياهان پيازي شکل گرفته است ،همچنين سعي شده با استفاده از تعداد قابل توجهي گونه هايي که با شرايط آب وهوايي اصفهان سازگاري دارند منظره زيبايي به نمايش گذاشته شود.

 مساحت اين باغ بالغ بر740 متر مربع است >> مجموعه گونه هاي زنبق اين مجموعه نيزبا مساحتي در حدود 900 مترمربع در ضلع شرقي باغ و در کنارآمفي تئاترروبازبا تعداد گونه هاي مختلف زنبق پيش بيني شده است . >> باغ رز درقسمتي ازباغ باغچه هايي به منظورکشت انواع گل رزموجود در ايران پيش بيني واجرا گرديده است >> مجموعه گونه هاي داوودي مجموعه گونه هاي داوودي با تنوع رنگ ، با مساحتي در حدود 900 متر مربع در ضلع شرقي باغ طراحي واجرا گرديده است .

>> آمفي تائتر روباز ضلع شرقي باغ گلها انتهاي محوراصلي ، فضايي با استفاده از تنه درختان به صورت آمفي تئاتربه منظور برگزاري نمايشگاههاي مختلف ومراسم جشن وسخنراني پيش بيني شده است که ظرفيت آن حدود دويست وپنجاه نفرمي باشد >> گلخانه کاکتوس گلخانه کاکتوس از اواخر سال 77 در گلخانه اي به مساحت 600 مترمربع ، مجموعه اي از کاکتوس ها و کراسولاها که از گياهان بومي منطقه آمريکاي مرکزي و جنوبي مي باشند براي بازديد عموم به نمايش گذاشته شده است

گياهي است تك لپه اي ( مونوكوتيلدون ) از تيره گرامينه ها و جزء نباتات دائمي يك يا چند ساله محسوب مي شود . اين گياه انتشار جهاني داشته و تحت شرايط آب و هوايي گوناگون از نواحي استوايي تا نواحي قطبي مي رويد. مركز رويش چمن در قسمت طوقه ، نزديك خاك است و اين مركز رويشي پايين به گونه اي است كه كار چمن زني را آسان مي كند و از اين رهگذر هيچگونه آسيبي به مريستم انتهايي گياه وارد نمي شود و نيز قدم زدن روي آن تقريباً‌ بدون عارضه بوده و حتي در مقابل پاخوري ولگد كوب شدن نيز مقاومت نشان داده و آنچنان آسيبي به چمن وارد نمي شود .

گياه چمن داراي سيستم ريشه اي از نوع افشان بوده و به طوري كه از ريشه هاي اصلي گياه ريشه هاي فرعي زياد منشعب مي گردند. چمن در ميان گياهان زينتي آسيب پذير ترين آنها نسبت به كمبود آب به شمار مي رود و اين به دليل حجم كم سيستم ريشه اي چمن مي باشد .

به هر حال اين گياه به دليل داشتن بافت برگي متراكم و پوشاننده بهترين پوشش براي زمين هاي ورزشي بخصوص زمين فوتبال محسوب مي گردد.

قابليت پا خوري و استقامت

سازگاري با شرايط آب و هوا و چهار فصل بودن

دوام ، طول عمر و قدرت تحمل چيده شدن در دفعات و رشد مناسب

ظرافت ، لطافت و سرسبزي برگها ، بافت و رنگ خوب در فصلهاي مختلف

دارا بودن ساقه كوتاه با قدرت پنجه زني زياد و سرعت جوانه زدن

عاري بودن از كچلي ،‌علفهاي هرز ، آفات و بيماريها

مقاوم به خشكي ، سرما و گرما و شوري خاك و سايه

چمنهاي فصل گرم : به درجه حرارت بالا مقاوم بوده و رشد بهينه آنها در نور كامل خورشيد و درجه حرارت 25 تا 35 درجه سانتيگراد است .

چمنهاي فصل سرد:‌در آب و هواي خنك خوب رشد مي كنند ، به گرماي زياد مقام نيستنددرجه حرارت مناسب آنها 15 تا 25 درجه سانتيگراد است .

در خاكهايي كه خاصيت زهكشي مناسب نداشته باشند بطور مصنوعي اقدام به ايجاد سيستم زهكشي مي گردد براي اينكار ابتدا عمليات خاكبرداري در منطقه مورد نظر صورت مي گيرد .

عمق عمليات خاكبرداري معمولاً بين 80-70 سانتيمتر خواهد بود . زمين مربوطه پس از انجام خاكبرداري بايستي كاملاً از نظر توپوگرافي (پست و بلنديها) مسطح و يكنواخت باشد . در اين مراحله عمليات حفر كانالهاي اصلي و فرعي صورت مي گيرد، شيب لازم براي هدايت آب به بيرون از سيستم بايستي در نظر گرفته شود ، معمولاً‌ براي حصول نتيجه مطلوب در انتخاب جنس كانالها از بتن سيماني يا لوله هاي پلي اتيلين استفاده مي شود . براي سهولت خروج آب از سيستم ، كانالهاي اصلي و فرعي تعبيه شده به يك سيستم خروجي نهايي منتهي مي گردند و بدين ترتيب آب مورد نياز گياه پس از قرار گرفتن در دسترس سيستم ريشه اي و مشروب كردن ريشه ها ( مازاد آب بصورت زه آب) ازمنطقه ريشه ها به پايين نفوذ كرده ( طبقات زهكش ،‌آب را تدريجاً نفوذ داده و به پايين منتقل مي كنند) و از سيستم به بيرون از محوطه زمين چمن منتقل مي شود .

مرحله بعدي در ايجاد سيستم ، استفاده از سنگهاي رودخانه اي بصورت قلوه سنگها و ايجاد طبقه بلوكاژ است معمولاً ايجاد طبقه در 2 يا 3 رديف صورت مي گيرد و عمل آن نيز به 35-25 سانتيمتر مي رسد . در ايجاد اين طبقه نهايت دقت در عمليات اجرايي بايستي صورت گيرد تا حالت تثبيت ايجاد گردد و از مشكلات بعدي جلوگيري شود براي اينكار زدن غلتك ضروري است .

مرحله نهايي عمليات ، تشكيل طبقه فوقاني طبقه بلوكاژ ، يعني استفاده از شن هاي ريز و درشت است كه نقش فيلتر بين طبقات بلوكاژ و خاك بستر را دارند و از مسدود شدن فضاهاي خالي بين طبقه بلوكاژ (خلل و فرج ايجاد شد) جلوگيري كرده و نفوذ‌ آب به طبقه زيرين را تسهيل مي نمايند . عمق اين طبقه نيز 15-10 سانتيمتر خواهد . بعد از ايجاد سيستم زهكشي ، مهمترين قسمت زيرسازي بستر چمن ،‌انتخاب نوع خاك زير بستر چمن و ايجاد اين طبقه است . چرا كه بستر اصلي چمن همان خاك محسوب مي شود و هر چقدر در انتخاب ،‌ظرافت بخرج داده شود موفقيت به همان اندازه بالا خواهد بود خاك انتخابي بايستي از نظر مواد آليـ معدني غني باشد تا شرايط مطلوب براي رشد و نمو گياه را فراهم نمايد.

در انتخاب خاك بستر از نوع خاكهاي رسي ( قطر ذرات كمتراز 002/0 ميلي متر ) با تركيب خاك ـ ماسه ( قطر ذرات 02/0 تا 002/0 ميلي متر استفاده مي‌شود .

اين نوع خاك ها با توجه به بافت آنها مستحكم بوده و با سادگي قابل گسست نيستند و ساختمانشان زود پاشيده نمي شوند . بنابراين براي بستر چمن (مخصوصاً در زمين هاي فوتبال) اهميت خاصي پيدا مي كنند .

عمليات غني سازي ( حاصلخيز نمودن )‌خاك حتماً بايستي صورت گيرد . اينكار بوسيله كودهاي آلي ( حيواني ) خاك برگ ـ مواد هوموسي ،‌كمپوست و … صورت مي گيرد.

در انتخاب نوع خاك ( رس و ماسه ريز ) بايد دقت شود كه خاك انتخابي عاري از هر گونه آلودگي به مواد آهكي و مواد نمكي و بذر و علفهاي هرز و عوامل بيماريزا و غيره باشد . براي اين منظور ميتوان از طريق آزمايشگاههاي تست خاك ،‌به ميزان املاح محلول در خاك ( Al,Ca,Na…) پي برد .

عمق طبقه خاك زير بستر معمولاً 25-20 سانتيمتر خواهد بود.

عمليات بعدي در انجام مراحل آماده سازي بستر زيرين چمن شامل ، ماله كشي روي خاك مورد نظر ، تسطيح خاك حالت تراز بستر و همچنين شيب بندي و نهايتاً زدن غلتك براي كوبيدن خاك خواهد بود . در شكل زير نيمرخ 10 سانتيمتري پروفيل سيستم زهكشي فني نشان داده مي شود :‌

و هر چقدر اين زير ساخت محكم و سنگين باشد چمن عمر و دوام بيشتري خواهد داشت مخصوصاً‌ در نقاط شيبدار و قابل شستشو براي دستيابي به خاك مناسب از نقطه نظر بافت مطلوب و زهكشي و PH بايستي مقدار معيني از مواد افزودني به آنها اضافه نمود ، همچنين خاك چمن بايد عاري از علف هاي هرز (نوع خطر ناك ) باشد و براي حل اين مشكل پيش از اقدام به كاشت چمن بايستي تمام علفهاي هرز و اندام هايي مثل ريزوم و استولون و غده و پياز را كه مربوط به اين گياهان است ، منهدم از خاك منطقه چمنكاري خارج نمود . در مورد بذر آنها اينكار قبل از مراحل تشكيل بذر گياهان هرز صورت مي گيرد . در بحث هاي بعدي مفصلاً به موضوع كنترل علفهاي هرز پرداخته خواهد شد .

كاشت چمن به چهار طريق قابل اجرا است :

بعد از آماده سازي زمين مثل حمل و پخش خاك و انجام عمليات ماله كشي ( براي تسطيح خاك بستر) و ايجاد تراز زمين و غلتك زني ( براي كوبيدن و محكم كردن خاك بستر ) بستر براي پاشيدن بذر چمن آماده شده و كاشت صورت مي گيرد.

در كشور ما بذر پاشي به روش سنتي و دست پاش انجام مي گيرد البته لازم و ضروري است كه كاشت بذر و چمن در روزهاي بدون باد صورت گيرد تا نتيجه مطلوب حاصل گردد ، و نهايتاً نياز به عمليات كلي واكاري نباشد.

براي انجام عمليات كاشت بذر چمن ، ابتدا بذرها به نحو توصيه شده و به مقدار كافي بايستي در همه جاي زمين افشانده شود ، در غير اينصورت چمن به حالت ناهمگن و غير يكنواخت سبز خواهد شد مقدار بذر مصرفي نيز بستگي به درشتي و ريزي بذر دارد از 60-30 گرم در متر مربع فرق خواهد كرد . البته كار بذر پاشي را ميتوان با ماشينهاي سانتريفوژ نيز انجام داد كه فعلاً در كشور ما كاربردي ندارد .

به هنگام استفاده از اين ماشين يا ديگر وسايل مكانيكي بهتر است بذرها را با موادي مانند ماسه يا خاك نرم مخلوط نمود و سپس اقدام به كاشت كرد.

براي اينكار نخست تمام بذر را به دو قسمت مساوي تقسيم مي كنيم قسمت اول را در جهت معيني پخش مي كنيم و سپس قسمت دوم بذر را عمود بر حالت قبلي مي افشانيم . در كشور ما معمولاً بعد از اين مرحله براي تثبيت بذر غلتك زده مي شود براي حفظ رطوبت بذر مي توان لايه اي از مواد آلي مالچ سبك و عاري از بذر علفهاي هرز ( كود دامي پوسيده و خاك برگ الك شده ) به ضخامت 5/1-1 سانتيمتر بر سطح بستر كاشت گسترانيد.

در هنگام آبياري كه براي نخستين بار صورت مي گيرد بهتر است مدت زماني را كه طول مي كشد تا آب به عمق 30-20 سانتيمتري نفوذ كند ياداشت شود تا براي آبياري هاي بعدي ، براي همان زمان يادداشت شده اقدام گردد . هم اكنون در پاركهاي بزرگ و زمين هاي ورزشي از سيستم آبياري اتوماتيك استفاده مي شود.

نمونه‌هايي از چمن زن هاي برقي ، موتوري، تراكتوري كه امروزه كاربردشان زياد است در شكلهاي زير آماده است .

هر قدر چمن بيشتر كوتاه شود تناوب چمن زني و مدت زمان آبياري نيز بيشتر مي شود پيرايش چمن در فاصله هاي زماني كوتاه گرچه كاري دشوار است اما دستاوردهاي ارزشمندي داردكه از آن جمله است

مقاومت در برابر پا خوردگي و همچنين خاصيت خودترميمي چمن ) در بحث عملكرد چمن ، با انجام عمل پيرايش و هرس بر روي آن ، افزايش دورة رشدو مقاومت آن نسبت به عوامل گوناگون مد نظر است كه نهايتاً بر روي طول دورة‌ عمر گياه تأثير فوق العاده اي خواهد گذاشت .

در احداث زمين فوتبال انتخاب نوع چمن ( واريته مخصوص ) بسيار مهم و حائز اهميت است .

در اين مورد خاص سنخيت نوع چمن بكار رفته در فضاي ورزشي كاملا لازم است و بنابراين بايستي از چمني استفاده نمود كه در طول مدت زمان لازم، ‌نتيجه مطلوب را حاصل نمايد.( قابليت بهربرداري در تمامي فصول سال را نيز داراباشد)

چمن جز نباتات گياهان بسيار ظريف و حساس است و جلوه و زيبايي آن (از نظر صفات كمي و كيفي ) مستلزم وقت و هزينه است كه براي حفظ و نگهداري آن صرف مي شود و نكته مهم اين كه دقت در حفاظت چمن و همچنين استفاده اصولي و علمي از اين پوشش سبز و دوام و كاربري مفيد آن در طول دوره حيات نقش اساسي دارد به طوري كه هر چه قدر استفاده از زمين چمن اصولي تر انجام پذيرد، طول عمر چمن ( دوره بقاء ) و رشد آن نيز طولاني و دائمي خواهد بود.

اولين گام در حفظ و نگهداري چمن آبياري است . آن هم آبياري اصولي چمن كه بسيار حائز اهميت است . آبياري معمولاً‌ در طول شبانه روز ( بسته به نياز آبي گياه و شرايط خاص منطقه ) متفاوت خواهد بود . و ممكن است در اوايل و يا اواخر ساعات روز انجام گيرد . از آبياري در زير تابش آفتاب ( مخصوصاً تابش عمودي ) حتي الامكان بايد خودداري كرد . عمق آبياري نيز مهم است و حتماً بايستي كاملاً عمقي باشد نه سطحي ، ميزان آبياري نيز بر حسب درجه حرارت رطوبت نسبي و فاصله بارندگي ها و گونه چمن متفاوت خواهد بود.

اين حاصلخيز گننده ها به صورت كودهاي آلي و طبيعي (دامي ) و كودهاي معدني و مصنوعي ( شيميايي) به زمين داده مي شود. انجام عمليات حاصلخيزي توسط كودها ( كوددهي ) بايستي زير نظر كارشناس و فرد متخصص در امور مربوطه صورت پذيرد تا نتايج سوء و زيان بار به وجود نيايد.

به طور مثال طعمه پاشي براي مبارزه با آبدزدك ، اجراي عمليات در اين مرحله مستلزم نظارت فرد متخصص بوده و اهمال كاري ممكن است خطرات زيان باري به وجود آورد .

اين مرحله بسيار حائز اهميت است و در يكنواختي ، رشد و پوشش سبز (چمن ) نقش زيادي دارد . به جرأت مي توان گفت كه مبارزه اصولي و دائمي با گياهان هرز ، در طول دوره بقاي پوشش اصلي تأثير بسيار فراوان و مهم دارد در صورت مبارزه به موقع و اصولي با علفهاي هرز مي توان انواع آنها را محدود و كاملاً از بين برد و بدين ترتيب پوشش همگن و يك دست با عملكردي بالا به دست آورد .

اين كار از ارتفاع معين و خاصي صورت مي پذيرد . در جين زدن چمن ارتقاع متناسب 5-4 سانتي متر است و حتي الامكان بايدسعي شود كه آن ارتفاع حفظ گردد . تيز يا كند بودن تيغه ماشين چمن زني نيز در اين مرحله داراي اهميت خاصي است ، به طوري كه هر قدر تيغه ماشين تيز تر باشد ، عمليات مربوط به چين زدن نيز اصولي ، با كيفيت بالاتر و در مدت زمان كوتاه تر صورت خواهد پذيرفت .

البته بايد در نظر داشت كه در اجراي عمليات هرس بايستي از نوع دستگاه چمن زن خاص زمينهاي فوتبال استفاده كرد .

ممكن است در نقاطي از زمين بر اثر كنده شدن چمن و يا كوبيدگي ها مكرر ، نشاء ها از هم فاصله گرفته و يا كاملاً خالي گردد. در اين صورت براي جلوگيري از توسعه اين نقيصه كه سطح قابل توجهي از زمين را در بر گرفته و زمين دچار كچلي مي شود ، سريعاً‌ اقدام به عمليات ترميم مي نمايند. اجراي اين مرحله با نظارت كامل كارشناس مربوط و متخصصين در اين امر صورت مي‌پذيرد.

گاهي اتفاق مي افتد كه در اثر استفاده مداوم و غير اصولي از زمين لايه خاك زير پوشش چمن كوبيده شده و حالت متراكم تر پيدا مي كند . دراين حالت بر اثر عدم تبادلات گازهاي هوا بين بخش ريشه اي گياه و محيط بيرون ، صدمات جبران ناپذيري به گياه وارد مي شود . با اجراي اين عمليات ، در راستاي بهبود وضعيت زمين اقدام مناسبي صورت گرفته و تقريباً محيط از اين نظر احياء مي‌گردد.

در اجراي اين مرحله از مراحل حفظ و نگهداري ، استفاده از نظرها و تجارب كارشناسان مربوط به بخش فضاي سبز و متخصصيّن امر اجتناب ناپذيراست.

براي نيل به تقويت پوشش و نهايتاً پيشگيري از صدمات گوناگون كه ممكن است حاصل گردد لازم و ضروري است كه اين نوع توزيع مخلوط صورت پذيرد . اجراي اين مرحله كه در اواخر پاييز يا اوايل زمستان صورت مي گيرد، از نقطه نظر دوام وطول دوره رشد و بقاء چمن بسيار حائز اهميت است.

زدن غلتك نيمه سنگين در صورت احساس نياز زمين كاملاً ضروري است . در نقاط خاصي كه ممكن است چمن پف كرده و يا اينكه سطح ، در اثر كوبيدگي مداوم دچار پستي و بلندي شده باشد غلتك زده مي شود اين كار با نظر متخصص مربوط بايد صورت گيرد.

در اينجا بدليل اهميت ويژه انتخاب گونه چمن براي شرايط گوناگون به ضوابط انتخاب چمن مي پردازيم .

1ـ چمن هاي مقاوم با شوري و آهكي خاك Loium

2ـ چمن هاي ٍمقاوم و مناسب براي خاك هاي گچي

Cynosurus Cristantus

3ـ چمن هاي مقاوم به خاكهاي اسيد

Festuca-Agrostis

4ـ چمن هاي مناسب براي خاك هاي مرطوب و يا سنگين

Phleum-Poa-Festuca

5ـ چمن هاي مقاوم و مناسب براي مناطق ساحلي

Festuca

6ـ چمن هاي مناسب مناطق كوهستاني ( نسبتاً سرد)

Poa.SP